به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، فرونشست زمین، نابودی اراضی حاصلخیز کشاورزی و تبدیل آنها به کانون های ریزگرد، تنها بخشی از مخاطرات خشکی زایندهرود است
اصفهانِ زیبا و زاینده رود خروشان همواره برای همه ایرانیان و حتی گردشگران خارجی، ۲ عنصر جدایی ناپذیر محسوب می شوند که غیبت هرکدام از آن ها می تواند به شکوه و عظمت دیگری آسیب وارد کند ؛ این همان اتفاق تلخی بوده که از سال ها قبل درپی تشدید آلودگی هوا یا خشکی زاینده رود، رقم خورده و دل میلیون ها نفر را به درد آورده است.
هر بار که آب در بستر خشک زاینده رود جاری میشود، اصفهان جانی دوباره می گیرد و سرزندگی به این شهر باز می گردد اما با قطع جریان آب، این سرزندگی جای خود را به نگرانی و دغدغه می دهد.
تا همین چند روز قبل که آب در زاینده رود جاری بود، مردم دیار «نصف جهان» به حاشیه این رود می رفتند و اوقات خوشی را در کنار هم سپری میکردند اما با خشک شدن دوباره زاینده رود، آن شور و نشاط نیز رنگ باخته است.
از سوی دیگر این رودخانه همیشه زیستگاه هزاران آبزی و یکی از نمادهای حیات در قلب ایران بوده ولی اکنون به صحنه ای غمبار از تلف شدن هزاران آبزی بدل شده است.اکنون که آب در زاینده رود جاری نیست، گودال های کوچکی از آب در بخشهایی از بستر آن باقی مانده است و آبزیان و به ویژه ماهیان در این گودال ها واپسین روزهای حیات خود را سپری می کنند، اما با کاهش تدریجی حجم آب و خشک شدن این گودال ها، ماهیها در ذخاک میمیرند و خوراک پرندگان و سایر موجودات می شوند.
این اوضاع اسفبار چند روزی است به دغدغه دوستداران و فعالان محیط زیست بدل شده است و هر چند آنها در این روزها تلاش کرده اند با انتقال ماهیان گرفتار در این گودال ها به حوض ها یا استخرهای مناسب، از تلف شدن آنها جلوگیری کنند ولی به سبب گستردگی بستر رودخانه و شمار بسیار زیاد ماهی ها، امکان جمع آوری همه آن ها دشوار است.
پیامد های حذف مدیریت یکپارچه
به گفته کارشناسان، زاینده رود و تالاب بین المللی گاوخونی به عنوان یک زیست بوم آبیِ به هم پیوسته، نقشی بی بدیل در حفظ تنوع زیستی و پایداری محیط زیست منطقه ایفا می کنند ولی حذف مدیریت یکپارچه حوضه آبریز زاینده رود از اواخر دهه ۱۳۷۰و تداوم قطع جریان دائمی آب، این اکوسیستم ارزشمند را با بحرانی عمیق مواجه کرده است.البته پیامدهای این بحران فقط به خشک شدن بستر زاینده رود که منظره ای اندوه بار و آزار دهنده برای هر بیننده ای است، محدود نمیشود ،بلکه آثار آن را در ابعاد گوناگون محیط زیستی، اقتصادی و اجتماعی به وضوح می توان دید.کاهش سطح آب چاه ها، خشک شدن درختانی که سال ها از آب زاینده رود سیراب می شدند، فرونشست زمین، نابودی اراضی حاصلخیز کشاورزی شرق اصفهان و تبدیل آنها به کانون های تولید و انتشار ریزگرد، از بین رفتن زیستگاه پرندگان مهاجر و در نهایت کاهش کیفیت زندگی میلیون ها نفر، فقط بخشی از پیامدها و مخاطرات این بحران زیست محیطی است.
نبض حیات در فلات مرکزی
زاینده رود و تالاب بین المللی گاوخونی نقشی منحصربه فرد در حفظ تنوع زیستی فلات مرکزی ایران ایفا می کنند، اما متاسفانه توجه چندانی به آن ها نمی شود.
معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست استان اصفهان درباره اهمیت این رودخانه و تالاب میگوید: این زیست بوم آبی در اقلیمی گرم و خشک قرار گرفته و وجود چنین زیست بومی در شرایط اقلیمی فلات مرکزی ایران کم نظیر است.
حسین اکبری می افزاید: زاینده رود، مسیری طولانی دارد و تالاب بین المللی گاوخونی دارای پهنه ای گسترده است و به همین دلیل شرایط مناسبی را برای رشد گونه های مختلف جانوری و گیاهی فراهم می کند؛ همچنین موقعیت جغرافیایی این اکوسیستم در مرکز ایران سبب شده است که این منطقه در مسیر اصلی مهاجرت پرندگان آبزی و کنارآبزی قرار گیرد.
وی تصریح می کند: بر اساس مطالعات انجام شده، این مجموعه آبی، در گذشته میزبان جمعیت گسترده ای از پرندگان مهاجر بود به نحوی که در سال های پرآبی، حدود ۱۳۵گونه پرنده در این منطقه شناسایی شده است.معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست اصفهان میافزاید: زاینده رود و تالاب بین المللی گاوخونی، زیستگاه طیف وسیعی از آبزیان مهره دار و بیمهره و گونه های منحصر به فرد جانوری هم بوده که ماهی« آفانیوس اصفهانی» از جمله آنهاست.همچنین وجود پلانکتون ها، فیتوپلانکتون ها و سایر موجودات ریزآبزی به عنوان پایه زنجیره غذایی، نقش مهمی در پایداری این اکوسیستم داشته اند.اکبری می گوید: پوشش گیاهی وابسته به زاینده رود و تالاب گاوخونی نیز بخش مهمی از تنوع زیستی منطقه را تشکیل می دهد؛ بنابراین، یکی از مهمترین خدمات زیست محیطی زاینده رود و تالاب گاوخونی، حمایت از تنوع زیستی در فلات مرکزی ایران و حتی منطقه خاورمیانه است.
قربانیان قطع جریان آب
اما در این میان قطع جریان آب در زاینده رود و خشکی تالاب گاوخونی سبب کاهش منابع غذایی و تخریب زیستگاه ها و همچنین کاهش تنوع زیستی شده و زادآوری پرندگان مهاجر را نیز با تهدید جدی مواجه کرده است.
معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست اصفهان در این باره می گوید: هنگامی که آب برای مدت کوتاهی در رودخانه جاری میشود، گونههای مختلف جانوری و آبزی، دوباره به این زیستگاه وابسته می شوند اما با قطع دوباره جریان آب، این موجودات در معرض نابودی قرار می گیرند و این وضعیت یکی از مخرب ترین آثار مدیریت ناپایدار منابع آب در زاینده رود و تالاب گاوخونی است.
اکبری می افزاید: بسیاری از ذخایر ژنتیکی این اکوسیستم ، ارزش های فراوانی دارند که هنوز به طور کامل شناخته نشده اند و ادامه خشکی و ناپایداری جریان آب در زاینده رود و تالاب گاوخونی، خسارت های جبران ناپذیری به تنوع زیستی این منطقه وارد می کند و بقای بسیاری از گونه های گیاهی و جانوری را به خطر
می اندازد.
وی می گوید: مطالعات انجام شده نشان می دهد در شرایط نرمال آبی، حداقل نیاز تالاب گاوخونی ۱۷۶میلیون مترمکعب و نیاز جریان پایدار زاینده رود حدود ۱۳۷میلیون مترمکعب در سال است؛ حتی در شرایط خشکسالی نیز امکان تامین حدود ۸۰میلیون مترمکعب آب برای تالاب وجود دارد ولی با این حال، یکی از چالش های اصلی آن عدم تامین حقابه است.
معاون محیط زیست طبیعی حفاظت محیط زیست استان اصفهان می افزاید: در سند تعیین تکلیف حقابه های زاینده رود که با مشارکت تمامی ذینفعان تدوین شده ، سهم تالاب گاوخونی معادل ۵/۱۵درصد و سهم پایداری جریان رودخانه معادل ۵/۱۳درصد از منابع آبی سالانه تعیین شده است؛ این رویکرد مبتنی بر «درصد» بوده و امکان تطبیق با شرایط ترسالی و خشکسالی را فراهم می کند و می تواند مبنای مناسبی برای مدیریت پایدار منابع آب باشد.
اکبری با بیان این که بر اساس قانون حفاظت، احیا و مدیریت تالاب های کشور، قانون توزیع عادلانه آب و مصوبات شورای عالی آب، تعیین نیاز آبی رودخانه ها و تالاب ها بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست و تأمین آن بر عهده وزارت نیرو است، تاکید می کند: در قوانین و مصوبات موجود، حقابههای زیست محیطی پس از تامین آب شرب در اولویت دوم قرار دارند و باید پیش از سایر مصارف تخصیص یابند و اگر قوانین موجود به درستی اجرا و حقابههای زیست محیطی تامین شود، بخش مهمی از مشکلات زیست محیطی زاینده رود و تالاب گاوخونی حل خواهد شد.
یزدان کیوانی، عضو هیات علمی گروه شیلات دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان نیز می گوید: قطع و وصل شدن مقطعی آب هر رودخانهای نظیر زایندهرود، باعث باقی ماندن ماهیهایی در چالههای کف رود میشود که درنهایت طعمه پرندگان می شوند یا عاقبتی جز تلف شدن در گلولای نخواهند داشت.
وی میافزاید: بوی ناخوشایندی که حاشیه رود را فرا میگیرد ناشی از فساد ماهیها و جلبکهای آبزی است. با ایجاد جریانی کمحجم اما پیوسته از آب، طبیعتاً این روند بهتر انجام میگرفت و شاهد چنین مشکلاتی نبودیم.
چه کسی مقصر است ؟
اکبری، معاون محیطزیست طبیعی اداره کل حفاظت محیطزیست استان اصفهان در اینباره می گوید: قطع و وصل کردنهای مکرر آب، یکی از عوامل اصلی نابودی تنوع زیستی در زایندهرود است؛ چرا که ماهیان همراه جریان آب از بالادست میآیند و با قطع ناگهانی آب در گرمای هوا، تلف میشوند.
وی با تأکید بر این که شرکت آب منطقهای باید مسئولیت تبعات زیستمحیطی ناشی از مدیریت جریان آب را بپذیرد،می افزاید: اگرچه محیط زیست هماهنگیهای لازم را انجام داده و پیگیر ماجراست، اما متأسفانه بخش قابلتوجهی از آبزیان در این فرآیند از بین میروند.
نظر شما